• side-navigation-widget

Exploded View
Kunst en onderzoek naar gelaagde landschappen in transitie

EXPLODED VIEW – INTRODUCTIE

Abstract + doel

Exploded View is een kunst- en onderzoeksproject, waarin stedelijke landschappen in transitie onderzocht worden, vanuit hun erfgoedgeschiedenis. Het project richt zich op het Parco Regionale dell’Appia Antica in Rome en het Amstelpark in Amsterdam. Exploded View nodigt kunstenaars en ontwerpers uit om artistiek onderzoek te doen naar en werk te ontwikkelen voor deze specifieke landschappen, met de bedoeling de parken te ontsluiten voor een groter publiek. Doel is het zicht-baar en ervaarbaar maken van de verschillende betekenislagen, als in een ‘exploded view’, om zo nieuwe perspectieven en visies op deze parken te ontwikkelen binnen een hedendaagse stedelijke context. Exploded View brengt kunstenaars, ontwerpers, landschapsarchitecten en –historici, erfgoeddeskundigen en stakeholders bijeen om in een interdisciplinair onderzoek, samen met het publiek, deze zeer diverse parken te activeren voor de toekomst. In het najaar van 2019 en het voorjaar van 2020, resp. in Rome en Amsterdam, zal het onderzoek uitmonden in een aantal tentoonstellingen en diverse publieks- manifestaties.

Exploded View is een samenwerkingsproject van het Interfacultair Onderzoeksinstituut CLUE+ (Cultural Landscapes and Urban Environment) van de Vrije Universiteit Amsterdam, Stichting In Principio (Amsterdam), Zone2Source (platform voor kunst, natuur en technologie) in het Amstelpark, en het Parco Regionale dell’Appia Antica, de Accademia Belle Arti Roma en het Museum Arte Contemporanea Roma (MACRO). Nederlandse partner van het project is de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) te Amsterdam/Amersfoort en de presentatie instellingen Arti et Amicitiae en het museum Allard Pierson (APLive). Krien Clevis is verantwoordelijk voor de organisatie, begeleiding van het onderzoek rondom het Via Appia park en de presentatie ervan in Rome (Ex-Cartiera en MACRO) en in Amsterdam (Arti en APLive), en Alice Smits is verantwoordelijk voor de organisatie en begeleiding van het onderzoek en presentatie in het Amstelpark.
Het centrale doel van Exploded View is om de twee parken in Rome en Amsterdam op hun historische, landschappelijke en artistieke waarde te onderzoeken en ze te ontsluiten voor een groter publiek. Daarvoor is een internationale groep kunstenaars, ontwerpers, academici en studenten uitgenodigd, elk met specifieke kennis van en ervaring met culturele landschappen. Samen met curatoren, ecologen, landschapsarchitecten, stadsplanologen, parkbeheerders, tuinmannen en parkgebruikers onderzoeken zij de parken op onverwachte manieren en ontwikkelen ze nieuwe perspectieven op de parken in de context van hedendaagse stedelijke transformaties.

EXPLODED VIEW – CONCEPT

Erfgoedlandschappen, stedelijke planning & kunst en ontwerp

Europa heeft een lange traditie van het beschermen van parken, tuinen en landgoederen als erfgoed. Tuinen en parken staan op UNESCO’s Werelderfgoedlijst sinds de vroege jaren na de oprichting van de lijst in de jaren ‘70. In 1992 herdefinieerde UNESCO het thema culturele landschappen. Tuinen en parken werden sindsdien benoemd als ‘ontworpen landschappen’. Drie nieuwe categorieën werden geïntroduceerd: archeologische landschappen, ‘levende’ of ‘voortdurende’ culturele landschappen (voornamelijk agrarische of industriële landschappen) en ‘associatieve landschappen’ (voornamelijk landschappen die het resultaat zijn van natuurlijke krachten, maar die ook deel zijn van het menselijke domein door de verbinding met religie of kunst). Vandaag de dag zijn alle categorieën vertegenwoordigd op de Werelderfgoedlijst. Het project Exploded View onderzoekt ze in samenhang tot elkaar door zich te richten op twee specifieke casussen, het Parco dell’Appia Antica in Rome en het Amstelpark in Amsterdam.
Centraal in Exploded View staat het concept van erfgoed in relatie tot landschap, kunst en onderzoek. Uitgangspunt van het project is de fundamentele veranderingen die de afgelopen decennia hebben plaatsgevonden in de perceptie op hoe wij erfgoed definiëren. Ten eerste is het concept aanzienlijk verbreed in ruimtelijke termen. Erfgoed is niet langer gerelateerd aan specifieke iconische plaatsen en objecten in relatieve isolatie. In plaats daarvan is de nadruk in het definiëren van erfgoed verschoven van het gelokaliseerde (monumenten/plaatsen) naar gehele landschappen en stedelijke omgevingen, en van het fysieke naar de immateriële wereld van herinneringen en tradities.

Ten tweede is erfgoed lange tijd gedefinieerd vanuit een essentialistisch standpunt, waarbij het verleden van een bepaalde gemeenschap gezien werd als een objectieve historische realiteit. Vandaag de dag wordt het verleden eerder gezien als een spiegel van de hedendaagse samenleving. Monumenten, musea en de landschappen waar ze deel van uitmaken, zijn geen neutrale trans-mitters van het verleden, maar lieux de mémoire, of plaatsen en manieren waardoor gemeen-schappen hun collectieve herinnering creëren en beschermen. De kracht van deze meer recente, constructivistische benaderingen ligt in het ontwikkelen van kritisch denken over hoe erfgoed- landschappen geconstrueerd en gebruikt zijn in de loop der tijd.

Exploded View werkt in dit laatste paradigma. Het brengt academici, kunstenaars, ontwerpers en praktijkbeoefenaars samen in een gemeenschappelijke uitdaging om de gelaagde betekenissen van het Via Appia park en het Amstelpark als erfgoedlandschappen te onthullen en te documenteren. Ook bestudeert het project hoe deze landschappen zowel mentaal als fysiek zijn geconstrueerd, en hoe ze gedurende dit proces nieuwe functies en betekenissen hebben gekregen. De uitdaging van het interdisciplinair onderzoek naar culturele landschappen ligt in het schrijven van hun biografieën en het zichtbaar en ervaarbaar maken van de diverse betekenislagen, zoals gebeurt in een “exploded view”.

Motivatie

De inhoudelijke meerwaarde van de verschillende samenwerkingen, voor de kunstenaars en het project, ligt in een gezamenlijk en geïntegreerd research dat door kunstenaars in samenwerking met wetenschappers, stakeholders, praktijkbeoefenaars wordt uitgevoerd en zichtbaar gemaakt wordt op twee plaatsen van unieke betekenis op gebied van landschappelijke waarden en cultureel erfgoed. Juist met dit type onderzoek worden de landschapsparken in dialoog geplaatst en daardoor de erfgoeddiscussies in een actueel en (met de buitenlandse partners in een) internationaal kader. Door de samenwerking met kunstenaars (Appia park), ontwerpers (Amstelpark) wordt bovendien een artistieke laag aangesproken die een nieuwe betekenis toevoegt aan de verschillende erfgoed-perspectieven. Het project Exploded View wil met deze samenwerking een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van een nieuwe manier van het duiden van erfgoed en kunst en v.v., waarbij het concept landschap centraal staat: erfgoed en kunst gepercipieerd en vorm gegeven in een brede landschappelijke setting; niet slechts de individuele erfgoed- en kunstobjecten staan centraal; zij worden in Exploded View gelezen en geconstrueerd tegen de achtergrond van het complex aan landschappen van het Amstelpark en het Appia park.

Dankzij de samenwerking van kunstenaars, wetenschappers, professionals en andere stakeholders wordt voor het eerst aandacht besteed aan de diversiteit van perspectieven op deze erfgoed-landschappen en aan de dialoog daartussen. Daarmee wordt inhoud gegeven aan het begrip van Landschapsbiografie, dat er op gericht is juist die diversiteit in verleden en hedendaagse duidingen van landschappen in beeld te brengen, en waarmee vervolgens ook ruimte wordt geschapen voor een gedifferentieerde, inter- en transdisciplinaire en multiculturele invulling van het toekomstige landschap. Daarmee draagt het Exploded View project bij aan de erkenning van diversiteit in wetenschappelijke, artistieke en publieksduiding van erfgoed, landschap en ruimte, en stuurt het project bewust aan op democratische debat over de verschillende visies. Inclusiviteit is daarbij een sleutelwoord; onze benadering heeft niet alleen aandacht aan traditionele visies, maar biedt even-eens ruimte aan alternatieve perspectieven die doorgaans niet worden meegenomen in het erfgoed-discours, zoals die van migranten en allochtone bewoners, maar ook bijvoorbeeld van prostitués of zwervers, of de gewone doorsnee burger (zoals bijvoorbeeld Pavel van Houten, Wouter Osterholt of Maarten Davidse dat hebben opgepakt in hun projecten). Door die perspectieven in beeld te brengen en met elkaar in dialoog te brengen, zoals in Exploded View, wil het project de biografie van het land-schap ontsluiten, uitgaande van het besef dat er verschillende ideeën bestaan, die allen van invloed zijn op de manier waarop er naar landschapsgeschiedenis en erfgoed wordt gekeken en hoe er met landschap wordt omgegaan. Wij zijn ervan overtuigd dat de kunstenaars van Exploded View dat in hun projecten zichtbaar, ervaarbaar en bespreekbaar maken.

Het project vertrekt vanuit de visie van het landschap als een object dat van generatie naar generatie wordt doorgegeven en mettertijd niet alleen fysiek verandert, maar ook in waarde en betekenis toe-neemt. Het landschap schrijft zo steeds weer zijn verhaal voor een nieuw publiek. Exploded View wil daarmee ook nieuwe waardes en betekenissen toevoegen, met oog voor 'social inclusiveness' en debat; erfgoed, landschap, kunst en onderzoek worden daarmee 'tools' voor democratisch debat over hedendaagse en toekomstige waarden en de inrichting van de parken.

Lees meer...

EXPLODED VIEW – ONDERZOEK

Lees meer...

EXPLODED VIEW – RESULTATEN

Lees meer...